RỐI LOẠN NỘI TIẾT TỐ Ở BỆNH NHÂN MỤN TRỨNG CÁ: KHI NÀO CẦN TẦM SOÁT VÀ THEO DÕI?

BSCK1.Nguyễn Phương Thảo
Rối loạn nội tiết tố là một trong những nguyên nhân gây ra mụn trứng cá nặng, dai dẳng, hay tái phát và kém đáp ứng với điều trị thông thường. Vậy cụ thể các rối loạn này là gì, và làm sao để phát hiện bản thân hoặc người thân có mắc phải tình trạng rối loạn nội tiết tố trong khi đang bị mụn? Mời quý bạn đọc cùng Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ AV tìm hiểu thêm nhé!
1. Nhắc lại sơ lược về Mụn trứng cá
Mụn trứng cá được xếp vào một trong ba bệnh da phổ biến nhất, đặc biệt là ở độ tuổi 12 – 25, vởi tỉ lệ mắc bệnh khoảng 85%. Nguyên nhân gây ra mụn trứng cá là tương tác giữa nhiều tác nhân như di truyền, nội tiết, môi trường, lối sống…trong đó các yếu tố chính được đề cập đến trong quá trình hình thành tổn thương mụn bao gồm:
(1). Hiện tượng tăng tiết bã nhờn trên da, được kích hoạt bởi nội tiết tố chính là androgen
(2). Tình trạng tắc nghẽn tại lỗ nang lông
(3). Sự sinh sôi quá mức của vi khuẩn sinh mụn C.acnes
(4). Phản ứng viêm của cơ thể
Đa số trường hợp mụn trứng cá chỉ là bệnh lý đơn thuần tại da; tuy nhiên, có một tỉ lệ các trường hợp mà biểu hiện mụn lại là một mảnh ghép trong bức tranh toàn diện hơn – bức tranh về Rối loạn nội tiết. Có nhiều rối loạn nội tiết có thể gây ra tình trạng mụn. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ đề cập và giúp bạn đọc tiếp cận, hiểu thêm về các dấu hiệu của cường nội tiết tố androgen.
2. Androgen là gì và nó ảnh hưởng như thế nào đến mụn trứng cá?
Androgen là tên gọi chung của một nhóm các nội tiết tố nam (trong tiếng Hy Lạp, Andr- dùng để chỉ nam giới). Cường androgen là tình trạng tăng số lượng hoặc/và tăng mức độ hoạt động của nội tiết tố này trong cơ thể. Mặc dù có tên gọi là vậy, androgen vẫn được sản xuất một cách tự nhiên trong cơ thể của nữ giới. Do đó, tình trạng cường androgen gây ra tác động ở cả nam và nữ.
Tại da, androgen làm tăng tiết bã nhờn, tăng bít tắc tại nang lông và thúc đẩy tình trạng viêm. Đây cũng là 3 cơ chế quan trọng gây nên và làm nặng thêm tình trạng mụn trứng cá.
3. Trong giai đoạn bị mụn trứng cá, lúc nào bạn nên nghi ngờ mình có tình trạng cường androgen?
Trước hết, bạn đọc cần ghi nhớ rằng các dấu hiệu được liệt kê dưới đây chỉ là những gợi ý hết sức đơn giản và dễ nhận biết, nhằm mục đích chính là giúp bạn tự phát hiện những bất thường trên cơ thể và đến gặp bác sĩ sớm để được tư vấn, chẩn đoán và điều trị phù hợp. Mặt khác, những gợi ý này không phải là yếu tố tiên quyết để kết luận bạn thực sự đang bị cường androgen hay tình trạng mụn trứng cá của bạn chắc chắn là do cường androgen gây ra.
Một số gợi ý bao gồm:
- Mụn trứng cá khởi phát sớm (trước độ tuổi dậy thì) hoặc sau 25 tuổi
- Mụn trứng cá dai dẳng, tái phát liên tục, kém đáp ứng với điều trị tiêu chuẩn (cần được đánh giá kĩ bởi BS Da liễu).
- Ở nữ: kinh nguyệt không đều; rậm lông vùng mặt, ngực, đùi, cẳng chân, quanh rốn; rụng tóc/hói đầu sớm vùng trán hoặc đỉnh đầu, da nhờn nhiều đi kèm với mụn trứng cá nặng
- Ở nam: thường khó phát hiện, đôi khi mụn là biểu hiện duy nhất; ngoài ra, có thể liên quan đến tình trạng vô sinh
Hình 3.1.Mụn trứng cá dai dẳng, hay tái phát, kém đáp ứng điều trị có thể liên quan đến rối loạn nội tiết tố
(Nguồn ảnh: Internet)
Khi có những dấu hiệu trên, Bác sĩ sẽ cần hỏi và khám thêm các triệu chứng khác để cân nhắc và tư vấn cho bạn xét nghiệm định lượng các nội tiết tố cũng như đánh giá về hình ảnh học (vd: siêu âm bụng, siêu âm buồng trứng,...) phù hợp.
Thông thường, khi được xác định thực sự có tình trạng cường androgen, 2 chẩn đoán bạn có thể được đề cập đến là Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) và Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh (CAH). Với các tình trạng này, việc điều trị cần được phối hợp giữa các chuyên khoa Nội tiết và Da liễu để đạt được hiệu quả tối ưu.
Hình 3.2.Rậm lông bất thường ở nữ giới là một trong số những dấu hiệu cường Androgen
(Nguồn ảnh: Internet)
4. Lời kết
Đối với những trường hợp mụn trứng cá được xác định chắn chắc hoặc có khả năng rất cao là do rối loạn androgen, bệnh nhân cần được điều trị với các thuốc điều hòa nội tiết tố. Bác sĩ Da liễu không những đóng vai trò là mắt xích giữa người bệnh và Bác sĩ Nội tiết, mà còn góp phần quan trọng trong việc hướng dẫn chăm sóc da mụn đúng cách, phối hợp thuốc bôi tại chỗ để giúp rút ngắn thời gian điều trị và sau cùng là giải quyết hậu quả trên da của mụn trứng cá như đỏ da, vết thâm kéo dài, sẹo rỗ, sẹo lồi – những vấn đề hoàn toàn có thể gây mất tự tin, lo âu, trầm cảm sau giai đoạn điều trị mụn.